ԱՐՏԱԳԱՂԹ…

Գաղթականի ցուպ... կարօտ... «Կռունկ, ուստի կու գաս»...

Հայ ինքնութեան ոչ թէ հոգեհարազատ, այլ պիտի ըսէի ան­բաժան, եւ բաղկացուցիչ մաս է կարծես այս զսպանակը, որ մայ­րենի հողէն դուրս, հայրենիքէն հեռու կը նետէ անհատները:

Արդեօք տեսա՞ծ էք երբեւէ սերմնակալած բոյս մը, ինչպէս օրինակի համար «գունաւոր ծաղիկը» (coleus rosa), թէ ի՛նչպէս կը յաջողի մայր բոյսէն հեռու նետել հասունցած հունտերը: Կար­ծես այս միեւնոյն յատկութիւնը խորապէս արմատացած ըլ­լայ հայու հոգիին խորքը:

Նոր երեւոյթ մը չէ, որ հայը դժուար կացութեան դիմաց որոշէ հաւաքուիլ եւ գաղթել, երթալ անյայտ ճակատագիրը դի­մա­գրաւելու: Սխրագործութի՞ւն պէտք է կոչել, թէ յուսահա­տու­թեան արդիւնք, ազատատենչ պոռթկո՞ւմ թէ փափ­կա­սի­րու­թիւն, փախուստ դէպի հեշտ կեանք…

Պատասխան չունիմ, անկեղծօրէն խոստովանիմ: Սակայն ե­րե­ւոյթն այնպիսին է, որ կարծէք հրաշէկ կաթսայի մէջէն դուրս շպրտուած եւ հեռուները նետուած միաւորներ ըլլան, որ սա­կայն, ուր ալ հասնին, միշտ ժրաջանութեամբ կառուցած, կեր­տած, կազմակերպած, աչքի ինկած են իրենց յաջողութիւններով եւ ձեռքբերումներով ամէն բնագաւառէ ներս:

Արդեօ՞ք եդեմական սկիզբի հետ կապուած է այս եռը... «աճեցէ՛ք եւբազմացէ՛ք եւ լեցուցէ՛ք երկիրը եւ տիրեցէ՛ք» (Ծը­նն­­դոց Ա, 28)... Եդեմաբնակ ժողովուրդին յատկանի՞շն է ար­դեօք, որ կանգ չ՚առներ մինչեւ օրս, եդեմական կեանքի երա­զան­քով:

Ամէն մէկ հայ մէկ տիրակալ, ամէն մէկ հայ մէկ զօրավար, նա­խագահ, մասնագէտ եւ առաջնորդ...

Բայց եւ այնպէս, օտարութեան մէջ, դէպքերու բերումով, հայն ալ գիտէ սկսիլ ոչինչէն, ամենանուաստ գործերն ալ յանձն առ­նել, կը բաւէ որ ուրիշ հայեր չիմանան... այստեղ է սար­սա­փե­լին, այստեղ է ամենադաժան իրականութիւնը: Ար­տա­գաղ­թած­ներէն ոչ մէկը երբեք պիտի չխոստովանի, որ հայրենիքի մէջ աւելի լաւ պայմաններ կային «մարդկային» կեանք ապ­րե­լու... եւ օտարի լուծին տակ, յանձն առնելով ամենա­խոր­շե­ցու­ցիչ ստորացումները, հրաժարելով ամենասրբազան արժէքներէն, ամենահարազատ սրբութիւններէն, խելամոլոր, կեանքի աւարտին կը յիշեն միայն «Կռունկ»ն ու «Տէր ողորմեա»ն, դուդուկի լա­լա­­հառաչ ողբով:

 

«Ով հայ ժողովուրդ, քո միակ փրկութիւնը՝

քո միասնական ուժի մէջ է»:

(Եղիշէ Չարենց)

Online pdf  
Հատոր  
Բնագաւառ