Armenian Literature in Italian Translation 1991-2012

Summary  

ԱՄՓՈՓՈՒՄ

 

ՍՕՆԱ ՅԱՐՈՒԹԻՒՆԵԱՆ

 

ՀԱՅ ԳՐԱԿԱՆՈՒԹԻՒՆՆ

ԻՏԱԼԵՐԷՆԻ ԹԱՐԳՄԱՆՈՒԱԾ 1991-2012

 

Վեր­ջին տա­րի­նե­րին թարգ­մա­նա­բա­նու­թիւ­նը բախ­ւում է եր­­կա­կի մի ի­րա­վի­ճա­կի. մի կող­մից թարգ­ման­չա­կան հե­տա­զօ­տու­­թիւն­նե­րը սկսել են վա­յե­լել ան­նա­խա­դէպ յա­ջո­ղու­թիւն, քա­նի որ թարգ­մա­նու­թիւ­նը դար­ձել է մեր ժա­մա­նա­կա­կից միջմ­շա­կու­թա­յին աշ­խար­հում փոխ­յա­րա­բե­րո­ւե­լու ար­գա­սա­ւոր մի­ջոց, միւս կող­մից լե­զո­ւա­բա­նու­թիւն, հա­մե­մա­տա­կան ​​գրա­կա­նու­թիւն, մար­դա­բա­նու­թիւն, հո­գե­բա­նու­թիւն, հա­սա­րա­կա­գի­տու­թիւն, քա­ղա­քա­գի­տու­թիւն եւ այլ ա­ռար­կա­նե­րով զբա­ղո­ւող գիտ­նա­կան­նե­րը սկսել են հե­տաքրք­րո­ւել թարգ­մա­նա­բա­նու­թեամբ եւ հե­տաքն­նել թարգ­մա­նա­բա­նա­կան ե­րե­ւոյթ­նե­րը նոր տե­սան­կիւն­նե­րից: Թարգ­մա­նա­բա­նու­թեան տե­սու­թեան մեջ այժմ խօս­ւում է յետ-թարգ­մա­նա­բա­նա­կան (post-translation) շրջա­նի մա­սին, ո­րը թարգ­­­մա­նու­թիւ­նը չի դի­տում իբ­րեւ տեքս­տե­րը մի լե­զո­ւից մեկ այլ լե­զու փո­խադ­րե­լու պար­զու­նակ մի­ջոց, այլ անդ­րա­դառ­նում է ե­րե­ւոյ­թի մի­ջա­ռար­կա­յա­կան բնոյ­թին:

Վի­ճա­կագ­րու­թեան նպա­տա­կով ԵՈՒՆԵՍԿՈն ի­րա­կա­նաց­նում է Ա­րե­ւե­լեան հա­րե­ւա­նու­թեան երկր­նե­րի թարգ­մա­նա­կան գրա­կա­նու­թեան քար­տէ­զագ­րում, ու­սում­նա­սի­րե­լով հա­յե­րէ­նից, վրա­ցե­րէ­նից եւ ուկ­րաի­նե­րէ­նից կա­տա­րո­ւած թարգ­մա­նու­թիւն­նե­րը Եւ­րո­միու­­թեան 8 եւ Ա­րե­ւե­լեան հա­րե­ւա­նու­թեան 2 լե­զու­նե­րով վեր­ջին քսան տա­րի­նե­րի ըն­թաց­քում: Վերջ­նա­կան ամ­փոփ տե­ղե­կոյ­թը, ազ­գա­յին կա­ռա­վա­րու­թիւն­նե­րին, Եւ­րո­միու­թեան կա­ռոյց­նե­րին եւ մի­ջազ­գա­յին այլ կազ­մա­կեր­պու­թիւն­նե­րին ուղ­ղո­ւած ման­րա­մասն ա­ռա­ջար­կու­թիւն­նե­րի հետ մէկ­տեղ կը կազ­մի ԵՈՒՆԵՍԿՈյի ծրագ­րի հիմ­նա­կան ար­դիւն­քը:

Յի­շեալ նա­խագ­ծի շրջա­նա­կում ներ­քոգ­րեա­լիս վստա­հո­ւեց կազ­մել 1991ից առ այ­սօր կա­տա­րո­ւած հա­յե­րէ­նից ի­տա­լե­րէն թարգ­­մա­նու­թիւն­նե­րի ա­նո­ւա­նա­ցան­կը: Աշ­խա­տան­քը դեռ ըն­թաց­քի մէջ է, սա­կայն նպա­տա­կա­յար­մար գտանք Բազ­մա­վէ­պի ըն­­թեր­ցող­նե­րի ու­շադ­րու­թեա­նը ներ­կա­յաց­նե­լու սում­նա­սի­րու­թեան ա­ռա­ջին ար­դիւնք­նե­րը:

Աշ­խա­տան­քի սկզբում ա­կա­մա­յից մտա­բե­րե­ցի Նիւ Եոր­քի Նայ­դա­յի ա­նո­ւան հե­ղի­նա­կա­ւոր թարգ­մա­նա­բա­նա­կան հաս­տա­տու­թեան Մի­զա­նո­յի կենտ­րո­նում դա­սա­ւան­դածս ժա­մա­նակ գոր­ծըն­կեր­նե­րիս հետ ու­նե­ցած քննար­կում­նե­րը թարգ­մա­նու­թիւն­նե­րի քար­տէ­զագր­ման նիւ­թի շուրջ, ո­րոնք միան­գա­մայն օգ­տա­կար ե­ղան այս աշ­խա­տանքն ի­րա­կա­նաց­նե­լիս:

Ու­սում­նա­սի­րու­թեան ըն­թաց­քում ու­նե­ցայ խո­չըն­դոտ­ներ. չկա­յին թարգ­մա­նա­կան գրա­կա­նու­թեան ցան­կեր, նկա­տի ա­ռած այլ ցան­կե­րում եր­բեմն բա­ցա­կա­յում էր հե­ղի­նա­կի, եր­բեմն` թարգ­ման­չի ա­նու­նը, գրե­թէ միշտ` ստեղ­ծա­գոր­ծու­թեան բնօ­րի­նա­կի վեր­նա­գի­րը, ինչ լե­զո­ւից է թարգ­մա­նո­ւած, եւ այլն: Միւս կող­մից էլ նման լուրջ ու­սում­նա­սի­րու­թեան հա­մար նա­խա­տե­սո­ւած սկզբնա­կան ար­դիւնք­ներն ամ­փո­փե­լու կարճ ժա­մա­նա­կա­հա­տո­ւա­ծը զու­գա­դի­պեց օ­գոս­տոս ամ­սո­ւայ հետ, երբ Ի­տա­լիա­յում փակ են գի­տա­հե­տա­զօ­տա­կան հաս­տա­տու­թիւն­նե­րը եւ մար­դիկ ար­ձա­կուր­դի մէջ են, շատ դժո­ւար ե­ղաւ կա­պի մէջ մտնել թարգ­մա­նի­չե­րի հետ եւ տո­ւեալ­ներ հա­ւա­քել: Ար­ձա­կուրդ­նե­րին յա­ջոր­դեց ու­սում­նա­կան տա­րո­ւայ սկիզ­բը, ո­րը եւս դժո­ւա­րեց­րեց աշ­խա­տանք­նե­րը, քա­նի որ թարգ­մա­նիչ­նե­րի մեծ մա­սը, ման­կա­վար­ժա­կան գոր­ծու­նէու­թիւն ծա­ւա­լե­լով` ներ­քա­շո­ւած էր տա­րեսկզ­բեան ե­ռու­զե­ռի մէջ:

Այ­սու­հան­դերձ, զա­նա­զան դի­ւա­նա­յին նիւ­թե­րում եւ այլ նպա­­տակ­նե­րով լոյս տե­սած ցան­կե­րում խա­չա­ձեւ հե­տա­զօ­տու­թիւն­ներ կա­տա­րե­լու շնոր­հիւ ոչ միայն ցան­կագ­րե­ցինք, այ­լեւ թարգ­մա­նիչ­նե­րից ո­մանց հետ վա­ւեր հա­մա­գոր­ծակ­ցու­թիւն հաս­տա­տե­ցինք` աշ­խա­տան­քը լա­ւա­գոյնս հա­մա­կար­գե­լու եւ տրա­մադ­րո­ւած սեղմ ժամ­կէ­տում նախ­նա­կան ար­դիւնք­նե­րը ամ­փո­փե­լու հա­մար: Ցայ­սօր ցան­կը հա­մալր­ւում է նո­րա­նոր հրա­տա­րա­կու­թիւն­նե­րով եւ շատ ե­րախ­տա­պարտ կը լի­նէինք, ե­թէ այս յօ­դո­ւա­ծը լոյս տես­նե­լուց յե­տոյ ստա­նա­յինք ըն­թեր­ցո­ղի ա­ռա­ջար­կու­թիւն­նե­րը:

Հա­շո­ւի առ­նե­լով ու­սում­նա­սի­րու­թիւ­նը, յան­գե­ցինք հե­տե­ւեալ նախ­նա­կան եզ­րա­կա­ցու­թիւն­նե­րի.

1.          Թարգ­մա­նու­թիւն­նե­րը կա­տա­րո­ւել են ա­ռանց միջ­նորդ լե­զո­ւի:

2.                       Ա­նու­րա­նա­լի է Վե­նե­տի­կի եւ Բո­լո­նիա­յի հա­յա­գի­տա­կան ամ­բիոն­նե­րի ա­ւան­դը հայ գե­ղա­րո­ւես­տա­կան գրա­ւոր մշա­կոյ­թի ներ­կա­յաց­ման հար­ցի մէջ, ի դէմս Հ. Լե­ւոն Զէ­քիեա­նի եւ Գաբ­րիե­լա Ու­լու­հո­ճեա­նի, ո­րոնք շրջա­պա­տո­ւած լի­նե­լով վա­ւեր հա­մա­գոր­ծակ­ցու­թեամբ ինք­նա­բե­րա­բար, գրե­թէ բնազ­դա­բար ո­րոշ հա­ւա­սա­րակշ­ռու­թիւն են ստեղ­ծել ընտ­րո­ւած թարգ­մա­նո­ւե­լիք նիւ­թե­րի մէջ:

3.          Բա­ւա­կան աշ­խա­տանք է կա­տա­րո­ւած յատ­կա­պէս հայ հին գրա­կա­նու­թիւ­նից, ինչ­պէս օ­րի­նակ Սե­բէոս, Փաւս­տոս Բիւ­զանդ, Ե­ղի­շէ, Եզ­նիկ եւ այլն, բայց հա­մե­մա­տա­բար քիչ է թարգ­մա­նո­ւել ժա­մա­նա­կա­կից գրա­կա­նու­թիւն, եւ օ­րի­նակ Զահ­րատ, Խե­չո­յեան, Պըլ­տեան, Է­դո­յեան եւ այլն դեռ գրե­թէ ան­ծա­նօթ են մնում, թէեւ վեր­ջին եր­կու տաս­նա­մեա­կի ըն­թաց­քում ար­դի բա­նաս­տեղ­ծու­թեա­նը յատ­կա­ցո­ւած ու­նենք մէկ ամ­բող­ջա­կան ծաղ­կա­քաղ Շի­րի­նեանԲայս) եւ Երգ Հա­յաս­տա­նի ժո­ղո­վա­ծուն, ո­րի գրե­թէ կէ­սը նո­ւի­րո­ւած է ար­դի բա­նաս­տեղ­ծու­թեա­նը:

4.          Ի­րա­տե­սօ­րէն մտա­ծե­լով, յատ­կա­պէս, այս պա­հին դիւ­րին չէ, որ հրա­տա­րա­կիչ­նե­րը ներդ­րում կա­տա­րեն, միւս կող­մից էլ չմո­ռա­նանք, որ ամ­բողջ գրա­կան թարգ­մա­նա­կան շու­կայ գո­յու­թիւն ու­նի եւ հրա­տա­րակ­չից ու թարգ­ման­չից բա­ցի գրքի ծա­ւալ­ման գոր­ծում վճռո­րոշ դեր ու­նեն գոր­ծա­կա­լը, գրքի տօ­նա­վա­ճառ­նե­րը, շնոր­հան­դէս­նե­րը, հա­մա­ցան­ցում առ­կայ թեր­թե­րի ծա­նու­ցում­նե­րը եւ այլն:

5.          Հար­կա­ւոր է լրջու­թեամբ մտա­ծել նոր թար­գա­նիչ­նե­րի պատ­րաստ­ման ուղ­ղու­թեամբ, ընտ­րե­լով հա­յա­գի­տու­թիւն ու­սում­նա­սի­րող ու­սա­նող­նե­րից լա­ւա­գոյն­նե­րին, քա­նի որ ակն­յայտ է, որ պայ­ման չէ, որ հա­յե­րէն եւ ի­տա­լե­րէն ի­մա­ցող մէ­կը կա­րո­ղա­նայ նաեւ լաւ թարգ­մա­նու­թիւն կա­տա­րել: Հար­կա­ւոր է, որ թարգ­մա­նիչն ու­նե­նայ լե­զո­ւա­կան հմտու­թիւն, թարգ­մա­նա­բա­նա­կան պատ­րաս­տու­թիւն, մեծ պա­տաս­խա­նա­տո­ւու­թիւն եւ խորհր­դակ­ցե­լու, հա­մա­գոր­ծակ­ցե­լու հա­մես­տու­թիւն: Միեւ­նոյն ժա­մա­նակ, ցա­ւով պէտք է ար­ձա­նագ­րեմ, որ առ այ­սօր հա­յոց լե­զո­ւի հա­մար Ի­տա­լիա­յի կրթու­թեան նա­խա­րա­րու­թեան կող­մից նա­խա­տե­սո­ւած չէ «Թարգ­մա­նու­թեան տե­սու­թիւն եւ լե­զո­ւա­բա­նու­թիւն» ա­ռար­կան, ո­րը մինչ­դեռ նոյն նա­խա­րա­րու­թեան ո­րոշ­մամբ ամ­րագ­րո­ւած է մի շարք այլ լե­զու­նե­րի հա­մար, ուս­տի դե­ռեւս հնա­րա­ւոր չէ պաշ­տօ­նա­պէս ու­սա­նող­ներ պատ­րաս­տել այդ ուղ­ղու­թեամբ:

6.          Թարգ­ման­չի պար­տա­ւո­րու­թիւն­նե­րին անդ­րա­դառ­նա­լուց յե­տոյ, ճիշտ ենք հա­մա­րում նաեւ անդ­րա­դառ­նալ թարգ­ման­չի ի­րա­ւունք­նե­րին. թարգ­մա­նի­չե­րի հետ ու­նե­ցած զրոյ­ցի ար­դիւն­քում պար­զո­ւեց, որ թարգ­մա­նու­թիւն­նե­րի մեծ մա­սը կա­տա­րո­ւել է անձ­նա­կան նա­խա­ձեռ­նու­թեամբ, յա­ճախ անվ­ճար, կամ շատ ցածր վճա­րու­մով, որն էլ եր­բեմն ու­շա­ցու­մով է տրո­ւել: Ու­րեմն, նախ եւ ա­ռաջ հար­կա­ւոր է, որ թարգ­մա­նի­չը վճա­րո­ւի ըստ ար­ժան­ւոյն: Միան­գա­մայն կա­րե­ւոր է, որ նա­խա­բա­նով, ծա­նօ­թագ­րու­թիւ­նով եւ վեր­ջա­բա­նով օժ­տո­ւած լուրջ թարգ­մա­նու­թիւ­նը վեր­ջա­պէս հա­մար­ւում է իբ­րեւ գի­տա­կան հրա­տա­րա­կու­թիւն, այ­լա­պէս փոր­ձո­ւած թարգ­մա­նիչ-գիտ­նա­կա­նը նա­խա­պա­տո­ւու­թիւ­նը կը տար ստեղ­ծա­գոր­ծա­կան այլ ոչ թէ թարգ­մա­նա­կան գոր­ծու­նէու­թեա­նը, թէեւ թարգ­մա­նու­թիւնն ինք­նին ստեղ­ծա­գոր­ծու­թիւն է, մե­ծա­նուն Մ­խի­թա­րեան վար­դա­պետ Հ. Ար­սէն Ղա­զի­կեա­նի բա­ռե­րով ա­սած` հե­ղի­նա­կե­լէն տա­սը ան­գամ դժո­ւար: Չ­մո­ռա­նաք, որ թարգ­մա­նու­թիւ­նը բա­նա­սի­րա­կան, լե­զո­ւա­բա­նա­կան, բարդ գոր­ծըն­թա­ցի ար­դիւնք է, ո­րին միա­խառն­ւում են նաեւ այլ գոր­ծօն­ներ:

Մեր այ­սօ­րո­ւայ նիւ­թի սահ­ման­նե­րից փոքր-ինչ դուրս էին այս վեր­ջին դի­տար­կում­նե­րը, սա­կայն շատ ար­դիա­կան, քա­նի որ հա­մաշ­խար­հայ­նաց­ման այս դա­րաշր­ջա­նում ա­ռա­ւել քան մեծ է թարգ­ման­չի դե­րը:

Մաղ­թենք, որ Ի­տա­լիա­յի հա­յա­գէտ­նե­րը հա­մա­գոր­ծակ­ցեն եւ միաս­նա­բար հա­մա­կար­գեն նոր գա­ղա­փար­ներ ու գոր­ծու­նէու­թիւն­ներ, ո­րի ար­դիւն­քում հա­յե­րէ­նից ի­տա­լե­րէն թարգ­մա­նու­թիւն­նե­րի ներ­կա­յա­ցո­ւած ցան­կը հա­մալ­րո­ւի նո­րա­նոր թարգ­մա­նու­թիւն­նե­րով ի նպաստ հայ մշա­կոյ­թի տա­րած­ման ու ի յար­գանս եւ ի շա­րու­նա­կու­թիւն մեր սուրբ թարգ­մա­նիչ­նե­րի հին­գե­րորդ դա­րից ե­կող ա­ռա­քե­լու­թեան:

12.00€
Volume  
Pages  
22
Language